Colossus

Constantijn de Grote

Ik schreef onlangs dat ik nog even wilde terugkomen op het gegeven dat het beeld van de zonnegod op de Zuil van Constantijn in Constantinopel de trekken had van Constantijn zelf. Dat blijkt een argument in een theorie die op het eerste gezicht heel ergens anders over gaat, namelijk over de colossus van keizer Nero. Hoe zit dat?

Na de brand van Rome van het jaar 64 n.Chr. – berucht van een door Tacitus beschreven christenvervolging – liet Nero zijn hoofdstad herbouwen. In het oosten kwam een kolossale villa, het Gouden Huis, waarin hij zelf zijn intrek nam. In de vestibule stond de naar deze vorst vernoemde colossus: een gigantisch beeld van wel dertig meter hoog. Het verrees achter de tempel voor Caesar, die de oostelijke afsluiting vormde van het Forum Romanum. Wie vanaf dit plein naar die tempel keek, zag altijd het portret van Caesars afstammeling boven het heiligdom van zijn voorvader uitsteken.

Nadat Nero in 68 zelfmoord had gepleegd en toen met keizer Vespasianus een nieuwe dynastie was aangetreden, werd het beeld aangepast: voortaan stelde het de zon voor. Ook werd het voorzien van een nieuw portret: dat van Titus, de beoogde troonopvolger. Een halve eeuw verplaatste keizer Hadrianus het beeld van de zonnegod over de achterliggende heuvel naar het amfitheater. De auteur van de Historia Augusta schrijft:

Met hulp van de architect Decrianus verplaatste Hadrianus de colossus – rechtopstaand! – vanaf de plaats waar nu de tempel van Roma staat, ook al was het gevaarte zo zwaar dat hij voor het karwei vierentwintig olifanten moest inzetten.

Het amfitheater werd vervolgens vernoemd naar het beeld en staat sindsdien bekend als Colosseum. De verplaatsing door Hadrianus was echter niet de laatste keer dat er met het beeld werd gerotzooid. Keizer Commodus zorgde er rond 190 voor dat zijn eigen gezicht op het beeld werd aangebracht en keizer Severus veranderde het enkele jaren later weer terug in de zon. De theorie is nu dat Constantijn, die in deze buurt zijn ereboog en een basiliek liet bouwen, ook de colossus onderhanden nam en ervoor zorgde dat die zijn trekken kreeg. Het Sylvester-Stallone-achtige Constantijnportret dat u boven dit stukje ziet, zou dan behoren bij dit standbeeld. Een en ander is te zien in de Capitolijnse Musea.

Tegen deze theorie, geopperd door de Italiaanse oudheidkundige Serenella Ensoli, pleit één argument: dat bovenstaande kop niet past bij een standbeeld dat ruim dertig meter hoog zou zijn. Maar er is ook een tegenargument, namelijk dat het beeld deze hoogte had met de sokkel meegerekend. Om die reden is een vergelijking met Constantinopel interessant, omdat daar een groot beeld van Constantijn als zonnegod stond op een hoge zuil – ruwweg dezelfde vorm dus als het Romeinse beeld indien dat stond op een hoge sokkel. Zie ook het plaatje waarover ik het gisteren had.

Ik weet niet of ik erdoor ben overtuigd, maar wie weet is het waar. Overigens hoort bij dit beeld nog een bronzen hand en is afgelopen week daarvan een vingertop teruggevonden, die al jaren in het Louvre blijkt te liggen. Daar heb ik geen foto van, maar hier is de bijbehorende hand.

Advertenties