Postumus

Munt van Postumus (Metropolitan Museum, New York)

Rond het jaar 260 was het, zoals ik gisteren aangaf, onrustig aan de Romeinse Rijngrens. Diverse stammen deden invallen in het imperium, waaronder de Franken. Ze werden bij Empel (vlakbij Den Bosch) verslagen door een zekere Postumus, misschien een Bataaf.

Diens overwinning was reëel genoeg om zijn manschappen ertoe te brengen hem uit te roepen tot keizer van een nieuw, onafhankelijk Gallisch Keizerrijk. Dat bleek een blijvertje. Postumus verzekerde de Rijngrens en introduceerde bovendien – er is geen bron die het vermeldt, maar er zijn archeologische vondsten – een nieuw type grensverdediging. Behalve de keten van forten langs de Rijn, de aloude limes, kwam er verder in het binnenland een tweede reeks versterkingen, bijvoorbeeld langs de weg van Amiens via Tongeren, Maastricht en Heerlen naar Keulen. Zo lagen er cavalerie-eenheden in Arras, Kortrijk en Tongeren.

Een voorname bron is de Historia Augusta:

Deze man, de dapperste op het slagveld en de betrouwbaarste in vredestijd, had zo’n serieuze levenswandel dat [de officiële keizer] Gallienus hem de zorg toevertrouwde voor zijn in Gallië gebleven zoon Saloninus, om ervoor te zorgen dat deze zich waardig gedroeg en de keizerlijke plichten zou leren. Toch brak Postumus later, althans volgens sommige auteurs, zijn eed (ook al strookt het niet met zijn karakter), doodde Saloninus en greep de macht. Anderen, die dichter bij de waarheid blijven, hebben echter overgeleverd dat de Galliërs een bijzondere afkeer hadden van Gallienus en het niet konden verdragen dat een kind hen regeerde, zodat ze degene die als regent de macht uitoefende, uitriepen tot keizer en de jongen door soldaten om het leven lieten brengen. Na deze moord werd Postumus door heel het leger en alle Galliërs met vreugde geaccepteerd en zette hij zich gedurende zeven jaren zo in, dat hij de Gallische gewesten weer opbouwde.

Ondertussen bracht Gallienus zijn tijd door in weelde en in kroegen, waar hij aftakelde als gevolg van de liefkozingen van een barbaarse vrouw. Toch ondernam hij een veldtocht tegen Postumus, waarbij hij door een pijl werd verwond.

De Gallische stammen koesterden grote liefde voor Postumus omdat hij alle Germaanse stammen had verdreven en de oude veiligheid van het Romeinse Rijk had hersteld. Toen hij zich echter strenger begon te gedragen, is hij op aanstichten van Lollianus vermoord, zoals gebruikelijk is bij de Galliërs, die altijd belust zijn op verandering.

Niet alles in deze tekst is onwaar, maar het wemelt van de onnauwkeurigheden. Dankzij terloopse opmerkingen van andere auteurs, archeologische vondsten, inscripties en de opschriften van Postumus’ munten is het mogelijk het verhaal te corrigeren. Zo is vastgesteld dat Postumus niet de voogd was van Saloninus, dat hij op een andere wijze aan de macht kwam, dat hij langer dan zeven jaar regeerde en dat hij niet werd vermoord in opdracht van Lollianus. Laatstgenoemde heette eigenlijk Laelianus, en de officiële keizer van het Romeinse Rijk was minder indolent dan de auteur van de Historia augusta insinueert. Tot slot behoort de opmerking dat Galliërs altijd op verandering belust zijn, tot de clichés over de barbaren waarover elke antieke auteur beschikte.

De munt hierboven is al in de Oudheid opgenomen in een mooie hanger. U ziet Postumus met zijn beschermgod Hercules.

[Dit was een plaatje uit Het visioen van Constantijn. U bestelt het hier en het ligt vanaf volgende week in de boekhandel.]

Advertenties